Ana Sayfa > Çocuk Sağlığı

Anne babaların korkulu rüyası: Disleksi

Disleksi çok sık rastlanan ve tanısı oldukça zor olan bir öğrenme bozukluğudur. Yeterince bilgi sahibi olunmadığında oldukça ürkütücü olabilen bu konuda merak ettiklerinizi yazımızda bulacaksınız.

Dislektik çocuklarda öğrenmeye yardım eden zihinsel düzenlemeler bazı bakımlardan yeterli değildir. Okuyamazlar, yazamazlar, matematikte zorluklar yasayabilirler; ancak zeka düzeylerinde bir sorun yoktur. Okuyamadıkları veya yazamadıkları için de zeka düzeylerinden kuşku duyulur. Uygun planlanan bir özel eğitimle bu çocukların okuma ve yazmayı öğrenmesi sağlanabilir. Ama dislektik bir çocuk, okumanın otomatikleşmesi sürecinde hiçbir zaman normal cocugu yakalayamayacaktır.

DİSLEKSİKLERDE OKUMA VE YAZMA

İki disleksi tipi ayırt edilmiştir. Birincisi P-tipi (perseptüel/algısal tip), ikincisi ise L-tipi(linguistik/dilsel tip) olarak anılır.Birincisi P-tipi özellikleri gösteren çocuklar doğru fakat yavaş okurlar; duraklama ya da tekrarlama seklinde hatalar yaparlar. L-tipi özellikleri gösteren çocuklar ise, gayet akıcı ve hızlı okurlar, ama kelime veya hece atlama ya da bir kelimenin veya hecenin yerine başka bir şey söyleme gibi yanlışlar yaparlar.

L-tipi disleksik çocuklar, okumayı öğrenmenin en başından itibaren güçlüklerle karşılaşırlar. P-tipi dislekside ise çocuklar okuma, başlangıçta değil de ilerledikten sonra problemlerle karşılaşmaya başlarlar. Alt tiplerin özellikleri ne olursa olsun, bütün disleksiklerde temel bir bozukluk vardır: bu da görsel olarak verilen bir sembolle ona ilişkin kelime ya da anlam arasında ilişki kurma bozukluğudur.

DİSLEKSİYE SEBEP OLAN ETKENLER

Özel öğrenme güçlüğü probleminin, belli ve tek bir nedeni yoktur. Genetik olarak disleksinin sıklığı birinci dereceden akrabalar arasında, daha yüksek orandadır. Dişlektik çocukların ailelerinde de bu bozukluğa rastlanma oranının yüksek olduğu bilinmektedir. Performans becerilerinin sözel becerilerden daha iyi olduğu disleksi tipinin genetik ve ailesel olabildiğini, ama bunun tersinin yani dilsel becerilerinin performans becerilerinden daha iyi olduğu disleksi tipinin genetik özellik taşımadığını söylenir. Prenatal hasar veya sorunlar; beyin hasarı gibi gelişimin erken bir döneminde beyin fonksiyonlarını engelleyici bir etki yapan herhangi bir sürecin de öğrenme güçlüklerine neden olabileceği ileri sürülür.

Bu bozukluğa matematik öğrenme bozukluğu (diskalkuli) ve diğer öğrenme bozuklukları (yazı yazma sorunlan-disgrafi gibi) da eşlik edebilir. Ayrıca dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu, davranış bozuklukları ve depresyon da bu durumla bir arada bulunabilir. Bunların yanı sıra, sosyal beceriler de yaşıtlarına göre daha zayıf olarak gelişir. Doğum öncesi annenin geçirebileceği enfeksiyonlar, ilaç alımları ve yetersiz beslenme; doğum esnasında veya sonrasında görülen bazı sorunlar (zor doğumlar, kordon dolanması, plasenta-kordon bozuklukları, doğum travmaları, bebeğin doğumdan sonra uzun süre nefessiz kalması, erken doğum, düşük ağırlıklı doğum, annenin gebelik toksemisi geçirmesi, bebekte uzayan sarılık gözlenmesi, tekrarlayan kulak iltihapları, menenjit, ensefalit ve kansızlık da bu duruma eslik edebilir.

TANI NASIL KONUR?

Dişlektik çocuklarla ilgili en büyük problem aslında disleksinin tedavisinden ziyade disleksi tanısının konabilmesidir. Disleksi, çocuk okula başlamadan önce fark edilmesi güç olabilir. Gelişimsel öğrenme güçlükleri genellikle okulun ilk yıllarında kendini gösterir, ama parlak zekalı çocuklar bu güçlükleri bir biçimde dengeleyip 9-10 yaslarına kadar gizleyebilirler. Buna rağmen daha erken dönemde semptomlar kendini belli etmeye başlayabilir. Sağı-solu ayırt etmede ve saati öğrenmede yaşıtlarına göre gecikmesi, parayı tanımada güçlük çekmesi ya da telefon numaralarında sayıları tersine çevirmesi gibi.

DİSLEKSİK ÇOCUKLARIN EĞİTİM VE TEDAVİSİ

Öğrenme güçlüğünün ilaçla tedavisi mümkün değildir. Öğrenme güçlüğüne yönelik eğitim programlarının uygulanmasında davranışçı tekniklerden yararlanılır. Öğrenme bozukluğu olan çocuklara bir yandan eğitsel terapi yapılırken, diğer yandan aile içi uyum sorunlarının tedavisinde diğer terapi tekniklerinden de yararlanılır. Tüm bunlar oldukça geniş bir problem alanı oluşturur. Araştırmalar öğrenme güçlüğüne sahip çocukların çeşitlilik gösterdiğini öne sürer. Bu yüzden birçok uzman, bu çocukların her birinin farklı bir biçimde tedavi edilmesi görüsünü savunur. Disleksinin tedavisi okulda verilen eğitimden farklıdır. Çocuk normal okul eğitiminin yanı sıra özel bireysel veya grup eğitimlerine alınır. Özgül öğrenme güçlüğünün eğitimle tedavisi, zihinsel özürlülere verilen özel eğitimden farklı bir uygulamadır. Bu alanda uzmanlaşmış kişiler tarafından verilmelidir. Bu uygulamalar içinde çocuğun gelişimini engelleyen psikolojik sürecin ya da süreçlerin belirlenmesi ve düzeltilmesi gerekir. Süreç öğretimi, görsel, işitsel, dokunma ve kinestetik algının geliştirilmesini, bu algılara ait ayrımlastırma, dikkat ve bellek, ardışıklık yeteneklerinin artırılmasını ve motor koordinasyon becerilerinin geliştirilmesini içerir. Fonetik farkındalığın arttırılması, dinleme, konuşma, okuma, yazma (dil) becerilerinin geliştirilmesi, kavram ve düşünme süreçlerinin gelişiminin desteklenmesi de bu süreç eğitimi içinde yer alır. Bu çalışmalar, akademik becerilerin eğitimi ile birlikte verilir. En önemlisi öğrenme bozukluğu tanısı konmuş çocuklara yaşadıkları sorunlar doğrultusunda hazırlanması gereken eğitim programlarıdır. Özel eğitim, her bir dislektik çocuk için ayrı ayrı, çocuğun tanı ve değerlendirmelerinden elde edilen bilgiler kullanılarak bilişsel becerilerinin tam bir profili çıkarıldıktan, eksiklikleri ve kuvvetli yanları tanındıktan sonra, o çocuğa özgü bir programla planlanabilir.

DİSLEKSİNİN EN SIK KARŞILAN BELİRTİLERİ

Sağ-sol, üst-alt, önce-sonra kavramlarını karıştırabilirler.

Genellikle solaklık görülür.

Benzer biçimdeki harfleri (b/d ya da p/b gibi) ve birbirine benzeyen sesleri (b/m, f/v gibi) birbirinden ayırmakta güçlük çeker ve bunları birbiri yerine kullanabilirler.

Kelimenin içindeki bazı harfleri ve heceleri atlayabilir, sıralarını
değiştirebilirler ve okurken satır atlayabilirler.

"Ayna görüntüsü" denilen şekilde yazabilirler; yani hem harfler hem de kelimenin bütünü 180 derece tersine çevrilerek sağdan sola doğru yazılabilir, bu yazı aynaya tutulduğunda bildiğimiz yazı gibi görünür.

Okudukları şeyi anlatmakta güçlük çekebilirler.

Dikkatleri kısa sürelidir ve kolayca dağılır.

Sosyal gelişimleri zayıftır; arkadaşlarıyla iyi geçinemezler.

Uzaklık derinlik algıları bozuktur. Şekil-zemin ayırt etmede güçlük çekerler.

Görsel ve işitsel algılama ve motor becerilerinde gerilik görülebilir.

Kısa süreli hafızaları (görsel ya da işitsel) zayıftır.

Kimi zaman matematiği yalnızca zihinden yapabilirler, ama yazamazlar.

Gördüklerini hatırlayamazlar ya da zihinlerinde canlandıramazlar.

Dün, bugün ve yarını karıştırabilirler ve içinde bulundukları yılı, günü ve mevsimi ayırt edemezler.

Yukarıda belirtildiği gibi, dislektik çocuklar bu özelliklerin tümünü göstermezler; disleksinin tipine göre bu belirtilerin bir bölümünü sergilerler.